Egzekucja z nieruchomościKomornik

Zbieg egzekucji komorniczych. Gdy masz kilku komorników jednocześnie

Komornik przepisy prawa

Wierzyciel, składając formalnie poprawny wniosek o wszczęcie egzekucji z załączonym tytułem wykonawczym (najczęściej w postaci wyroku, nakazu zapłaty) wraz z prawomocną klauzulą wykonalności, ma prawo oczekiwać od wybranego komornika wydania postanowienia o wszczęciu egzekucji i podjęcia czynności w celu odzyskania wnioskowanych wierzytelności, odnoszących się do majątku dłużnika wskazanego we wniosku.

Egzekucja nie przeciwko dłużnikowi, ale jego majątkowi

Specyfika polskiego postępowania egzekucyjnego polega na cokolwiek słusznym założeniu, iż czynności egzekucyjne należy wykonać nie przeciwko konkretnemu dłużnikowi jako osobie, ale odnośnie składników majątku owego dłużnika, które mogą podlegać egzekucji. W myśl aktualnej treści art. 803 Ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 z późn. zm.) posiadany przez wierzyciela tytuł wykonawczy stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji ze wszystkich składników majątku dłużnika (oprócz wyłączeń spod egzekucji wymienionych w szczególności w art. 829 i art. 831 Kpc), chyba że z treści owego tytułu wynika co innego. Stąd wniosek o wszczęcie egzekucji umożliwia prowadzenie egzekucji według wszystkich dopuszczalnych prawem sposobów, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości. Skierowanie egzekucji do nieruchomości dłużnika – jest możliwe wyłącznie na wniosek wierzyciela.

Co nazywamy zbiegiem egzekucji komorniczej?

Wierzyciel składając wniosek egzekucyjny może jednakowoż nie być świadom, że do składników majątku jego dłużnika została już skierowana egzekucja przez innego wierzyciela lub wierzycieli.

Sytuację, gdy w stosunku do tego samego składnika albo składników majątku dłużnika (np. rzeczy lub praw indywidualnie oznaczonych) skierowana zostaje więcej niż jedna egzekucja sądowa lub administracyjna, lub sądowa i administracyjna, nazywamy zbiegiem egzekucji.

I jest to zdarzenie stanowiące przeszkodę w sprawnym prowadzeniu czynności egzekucyjnych. Warto wspomnieć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2016 r. (sygn. II FSK 1138/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/C497C4E296) wskazał, że zbieg egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tego samego przedmiotu nie następuje w wyniku samego zamiaru zastosowania środków egzekucyjnych, lecz dopiero w wyniku ich zastosowania, skutkiem czego następuje ustalenie tożsamości przedmiotu zastosowanych środków egzekucyjnych.

Przepisy wprowadzone przez nowelizację Kpc uchwaloną 19 sierpnia 2011 r. co prawda w teorii zmierzały do usprawnienia biegu spraw sądowych oraz usunięcia niektórych rozbieżności interpretacyjnych, ale w praktyce ograniczyły zakres orzeczenia sądu w temacie rozstrzygnięcia zbiegu do (jednostkowej) rzeczy lub prawa majątkowego dłużnika. Tymczasem komornik z zasady prowadzi egzekucję odnośnie wielu składników majątku dłużnika. Z zasady również dłużnikom wcale nie zależy na tym, aby egzekucja przeciwko nim okazała się skuteczna, i często dążą do jej przedłużania. A takie działania były tym bardziej możliwe w sytuacji, gdy w toku jednego postępowania wystąpiło sporo zbiegów egzekucji, a każdy z nich musiał być (osobno) rozstrzygnięty przez sąd. Dla przykładu w uchwale z dnia 24 lutego 2010 r., a następnie w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Najwyższy przyjął, że organ egzekucyjny wskazany przez sąd na podstawie art. 773 § 1 Kpc prowadzi obie egzekucje łącznie w całości, natomiast toczące się równolegle dwie egzekucje stwarzają niebezpieczeństwo kolejnych zbiegów, hamujących postępowanie i odwlekających realizację tytułu wykonawczego; ponadto rodzą trudności w dostępie do akt sprawy egzekucyjnej oraz problem komunikacji pomiędzy dwoma organami egzekucyjnymi.

Stare i nowe przepisy o zbiegu egzekucji komorniczych

Do dnia 8 września 2016 r. przepisy prawa odnoszące się do sytuacji zbiegu egzekucji były skomplikowane i niejasne, nadto mogły krzywdzić wierzyciela poprzez przedłużenie samego postępowania egzekucyjnego (wstrzymując jego bieg do czasu rozstrzygnięcia orzeczeniem właściwego sądu rejonowego), które to przedłużenie mogło negatywnie wpłynąć na wynik samego postępowania, a to wymagało pilnej reakcji Racjonalnego Ustawodawcy i kolejnej nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego.

Wraz z wejściem do polskiego porządku prawnego Ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015 poz. 1311 z późn.  zm.) postępowanie egzekucyjne – w sytuacji wystąpienia zbiegu egzekucji – odeszło od poprzedniego sądowego modelu rozstrzygania o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej na korzyść bezpośrednich zapisów norm Kodeksu postępowania cywilnego. Obowiązujący system stosowany jest obecnie do każdego zbiegu egzekucji sądowej lub administracyjnej, lub sądowej i administracyjnej, które nastąpiły po 8 września 2016 r.

Jako pozytywne dla wierzycieli oraz fundamentalne należy ocenić zmiany zawarte w art. 773 §3 Kpc oraz w art. 62a Ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 1966 nr 24 poz. 151 z późn.  zm.), które wskazują, iż zbieg egzekucji nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych (w przypadku egzekucji sądowej) oraz zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych. Zatem została usunięta istotna przeszkoda dla sprawnego i płynnego przeprowadzania postępowań egzekucyjnych wobec wielu składników majątku dłużnika, przy wystąpieniu zbiegu egzekucji, w postaci konieczności rozstrzygnięcia kwestii przez sąd (co poprzedzone było oczywiście np. koniecznością przekazania temu sądowi dokumentacji spraw egzekucyjnych przez często oddalone od siebie podmioty).

Który komornik pierwszy, ten lepszy – z pewnymi wyjątkami

Według obecnej fundamentalnej zasady działania przy zaistnieniu zbiegu egzekucji zawartej w art. 773 §1 Kpc (oraz art. 62 Ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) przy wystąpieniu zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego dłużnika – egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie ten sądowy albo administracyjny organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia (czyli w praktyce chodzi o organ, który rzeczywiście dokonał zajęcia jako pierwszy czasowo) a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – organ egzekucyjny, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Wyjątki stanowią tu dwie sytuacje:

  • Przy zbiegu: egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo zagranicznego tytułu wykonawczego określonych w ustawie z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1289 oraz z 2015 r. poz. 211 z późn. zm.) i egzekucji sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego – egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie administracyjny organ egzekucyjny. [oraz jak stanowi Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji: W przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego państwa członkowskiego Unii Europejskiej albo zagranicznego tytułu wykonawczego określonych w ustawie o wzajemnej pomocy i egzekucji sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego – egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie administracyjny organ egzekucyjny.]
  • W razie kolejnego zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucję administracyjną przejmuje sądowy organ egzekucyjny, który prowadzi łącznie egzekucje w wyniku pierwszego zbiegu egzekucji, a sądowy organ egzekucyjny prowadzi łącznie egzekucje w trybie dla niego właściwym.

Opisane powyżej wyjątki implikują również dodatkowe obowiązki przewidziane dla sądowego organu, który przejmuje prowadzenie egzekucji łącznych, tj. nakaz wydania w trybie dla niego właściwym o kosztach powstałych w egzekucji, której dotyczył zbieg oraz obowiązek informowania – na żądanie administracyjnego organu egzekucyjnego – o przebiegu egzekucji.

Zbieg egzekucji komorniczych. Kliku komorników na raz.

Obowiązki komornika w przypadku wystąpienia zbiegu egzekucji

Należy tu wskazać dodatkowo najważniejsze obowiązki spoczywające na komorniku i stronach postępowania egzekucyjnego w związku z wystąpieniem zbiegu egzekucji. Otóż komornik zawiadamia strony, uczestników postępowania i administracyjny organ egzekucyjny o zachodzącej podstawie przekazania egzekucji sądowej administracyjnemu organowi egzekucyjnemu. Nadto strona lub uczestnik postępowania zawiadamiają sądowy organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, wskazując datę dokonania każdego zajęcia i wysokość należności, na poczet których każde zajęcie zostało dokonane. Ponadto komornik jest zobowiązany do przesłania, także za pomocą systemu teleinformatycznego, administracyjnemu organowi egzekucyjnemu, gdy ten jest władny przeprowadzić dalszą egzekucję dokumentację wystarczającą do dalszego prowadzenia egzekucji, np. odpis tytułu wykonawczego z oznaczeniem celu, któremu ma służyć, wysokości dotychczasowych kosztów powstałych w egzekucji oraz zakresu, w jakim roszczenie wierzyciela zostało zaspokojone oraz zwraca wierzycielowi niewykorzystaną zaliczkę (na poczet czynności w postępowaniu egzekucyjnym). Dla porównania w Ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ administracyjny przekazujący egzekucję i dokumentację właściwemu sądowemu organowi egzekucyjnemu posiada tożsame obowiązki, z których najistotniejsze to: zawiadomienie wierzyciela, zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o przekazaniu egzekucji sądowemu organowi egzekucyjnemu, sporządzenie i przekazanie sądowemu organowi egzekucyjnemu odpisów tytułu wykonawczego z oznaczeniem celu, któremu ma służyć, dokumentu zajęcia oraz innych dokumentów niezbędnych do prawidłowego przeprowadzenia egzekucji, zwrot wierzycielowi niewykorzystanej zaliczki oraz informowanie – na żądanie sądowego organu egzekucyjnego – o przebiegu egzekucji.

W sytuacji, gdy w postępowaniu wystąpi zbieg egzekucji wyłącznie sądowych, tj. prowadzonych przez różnych komorników wobec tych samych rzeczy lub praw dłużnika, to stosujemy opisaną wyżej „zasadę fundamentalną” jak również przepis art. 7731 Kpc nakazujący prowadzenie egzekucji przez komornika właściwego na podstawie odpowiednich przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, czyli – egzekucje do tej rzeczy albo prawa prowadzi łącznie ten organ egzekucyjny (komornik), który jako pierwszy dokonał zajęcia (czasowo), a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – organ egzekucyjny (komornik), który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Zatem w praktyce, kiedy kilku komorników jest właściwych w sprawie to komornik, który później wszczął egzekucję jest zobowiązany do niezwłocznego przekazania sprawy komornikowi, który jako pierwszy wszczął egzekucję, gdy wystąpi niemożność ustalenia pierwszeństwa, to temu komornikowi, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Przy przekazaniu występuje wspomniany już obowiązek poinformowania wierzyciela i rozliczenia kosztów egzekucji (zaliczek). Gdy żaden z komorników nie jest właściwy według przepisów Kpc lub właściwych jest kilku komorników, komornik, który później wszczął egzekucję, niezwłocznie przekazuje i rozlicza koszty egzekucji komornikowi, który pierwszy wszczął egzekucję, o czym zawiadamia wierzyciela. Nadto komornik, który stwierdzi swą niewłaściwość, w postanowieniu o przekazaniu sprawy zgodnie z właściwością wskazuje komornika rewiru, do którego sprawa zostaje przekazana. Jeżeli w rewirze, do którego sprawa zostaje przekazana, działa więcej niż jeden komornik, doręczając odpis postanowienia stwierdzającego niewłaściwość, komornik jednocześnie wzywa wierzyciela, aby w terminie 7 dni od doręczenia wezwania wskazał komornika, któremu sprawa ma zostać przekazana. Jeżeli wierzyciel w powyższym terminie nie dokona wyboru lub wskaże komornika, który nie jest właściwy, komornik przekazuje sprawę według własnego wyboru.

Ponieważ przez uczestników postępowania egzekucyjnego, od których organ egzekucyjny może żądać złożenia wyjaśnień niezbędnych do prowadzenia egzekucji, należy rozumieć zarówno strony oraz innych uczestników tego postępowania (tak: J. Jankowski, Uczestnicy sądowego postępowania egzekucyjnego, Łódź 1992 i K. Lubiński, Uczestnicy sądowego postępowania egzekucyjnego, PES 1994, Nr V, s. 5 i nast.), to przepisy poniższe mają zastosowanie również do dłużnika. Trzeba przypomnieć, iż za nieuzasadnioną odmowę udzielenia organowi egzekucyjnemu wyjaśnień lub informacji przewidzianych w art. 761 Kpc (do których należą informacje o zbiegu egzekucji wobec tych samych rzeczy lub praw) albo za udzielanie informacji lub wyjaśnień świadomie fałszywych osoba odpowiedzialna może być na wniosek wierzyciela lub z urzędu ukarana przez organ egzekucyjny grzywną do dwóch tysięcy złotych.

W kontekście obowiązków nałożonych przez opisany system warto wspomnieć o konsekwencjach ich ewentualnego naruszenia przez komornika. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2016 r. , sygn. I CSK 396/15 postawione zostały ważne tezy , np. że art. 7731 Kpc nie wymaga aby wierzyciele, dłużnik, osoby trzecie składali jakiekolwiek wnioski w przedmiocie przekazania sprawy. Komornicy, którzy napotkali problem zbiegu egzekucji powinni postąpić w myśl dyspozycji art. 7731 Kpc i to bez jakichkolwiek wniosków dłużników zajętych wierzytelności. Wystarczające do powstania odpowiedzialności komornika jest działanie niezgodne z prawem, bez względu na zawinienie komornika. Sąd Najwyższy stwierdził, że

”niewątpliwie niezgodne z prawem jest zachowanie komornika, polegające na zaniechaniu przekazania sprawy komornikowi właściwemu w przypadku zbiegu egzekucji sądowych prowadzonych, przez co najmniej dwóch komorników.”

Odpowiedzialność odszkodowawcza komornika

uregulowana w art. 23 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. 1997 nr 133 poz. 882 z późn.  zm.). jest odpowiedzialnością deliktową, a według zgodnego stanowiska sądów przesłanką tej odpowiedzialności jest działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem, bez względu na zawinienie (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2004 r., III CZP 54/04, oraz m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2005 r., II CK 634/04, z dnia 6 kwietnia 2006 r., IV CSK 6/06, niepubl.; z dnia 16 marca 2007 r., II CSK 381/06, OSNC 2008, nr 2, poz. 28; z dnia 27 marca 2008 r., III CSK 376/07, niepubl.; z dnia 10 lutego 2010 r., V CSK 279/09, “Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” 2012, nr 3, poz. 5; z dnia 25 lutego 2015 r., IV CSK 302/14, OSNC 2016/2/25; z dnia 24 czerwca 2015 r., II CSK 544/14 niepubl.). Wg treści wspomnianego art. 23 ww. Ustawy komornik jest obowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu czynności, natomiast zastępca komornika (inny komornik lub asesor komorniczy) ponosi odpowiedzialność jak komornik w zakresie czynności, które wykonywał. A dodatkowo przepis ten jednoznacznie wskazuje, że Skarb Państwa jest odpowiedzialny za szkodę solidarnie z komornikiem. Odpowiedzialność ta ma zawsze charakter osobisty – odpowiedzialność odszkodowawczą ponosi nie komornik, który pełni tę funkcję w czasie wytoczenia pozwu, lecz komornik, którego czynności lub zaniedbania wyrządziły szkodę (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2014 r., II CSK 60/14, OSNC 2015/10/123 ). Dla przykładu taki przypadek może wystąpić w odniesieniu do danego komornika, o ile każdy z nich swoim sprzecznym z prawem zachowaniem (zaniechaniem) doprowadził do wyrządzenia wierzycielowi szkody powstałej w związku brakiem przekazania akt sprawy komornikowi odpowiedniej właściwości ogólnej, stosownie do regulacji art. 7731 §1 Kpc. Wg stanowiska sądu o dowiedzeniu się o szkodzie można mówić wtedy, gdy poszkodowany „zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody”, inaczej rzecz ujmując, gdy ma „świadomość doznanej szkody” (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 11 lutego 1963 r., III PO 6/62, OSNCP 1964, Nr 5, poz. 87, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2011 r., IV CSK 46/11, niepubl.). Przykładowo będzie to chwila świadomości doznanej szkody po stronie wierzyciela połączona z dotarciem do niego informacji o odmowie przekazania sprawy przez komornika z wyboru, pomimo istnienia zbiegu egzekucji sądowej łącznie z informacją o przekazaniu innemu wierzycielowi środków uzyskanych z egzekucji do tej samej wierzytelności.

Zatem każdy komornik lub jego zastępca – jeżeli nie zastosuje właściwych norm lub zastosuje normy niewłaściwe w sytuacji powstania zbiegu egzekucji sądowych lub administracyjnych i sądowych podczas powadzonego postępowania egzekucyjnego – naraża się na odpowiedzialność deliktową (działanie lub zaniechanie bez rozważenia elementu winy komornika). W konsekwencji więc i na ewentualne postępowanie odszkodowawcze z pozwu pokrzywdzonego wierzyciela na podstawie art. 23 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Zgodnie z treścią art. 4421 §1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.1964 nr 16 poz.93 z późn. zm.) roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. (Termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.) Trzyletni termin przedawnienia roszczenia deliktowego może rozpocząć swój bieg dopiero wówczas, gdy poszkodowanemu znany jest zarówno sam fakt powstania szkody, osoba sprawcy oraz związek przyczynowy pomiędzy działaniem sprawcy i powstałą szkodą. Gdy poszkodowany dowie się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody później niż o samej szkodzie, to ta późniejsza data wyznacza początek biegu przedawnienia.

Wg stanu prawnego na dzień 12 grudnia 2018r.

Marcin Matusewicz , prawnik

5.0
01

Jedna osoba zareagowała na “Zbieg egzekucji komorniczych. Gdy masz kilku komorników jednocześnie

  1. Czy w przypadku zajęcia rachunku bankowego przez ZUS, a następnie przez US, sprawę przejmuje US w myśl przepisu ustawy o postępowaniu w administracji?

Dodaj komentarz